Toolkit Roze50+ voor Sekse, Gender & Seksualiteit inclusieve en diverse zorg
In de Nederlandse wet staan op honderden plekken woorden als man, vrouw, vader en moeder, maar nergens wordt gedefinieerd wat een man of vrouw precies is. Lang ging men ervan uit dat er alleen mannen- en vrouwenlichamen bestonden, dat iedereen zich man of vrouw voelde, en dat relaties alleen tussen mannen en vrouwen voorkwamen.
Toch zijn intersekse personen, transpersonen en LHB-personen altijd aanwezig geweest. Door strikte normen was er weinig ruimte om hierover te spreken. Sekse, gender en seksualiteit zijn verschillende onderwerpen, maar raken dezelfde kernvraag: wat verstaan we eigenlijk onder man en vrouw?
Daar komt bij: Identiteit
Iedereen stelt zich de vraag:
Wat is mijn sekse
Wat is mijn gender
Wat is mijn seksuele oriëntatie
Ontdek
Veel mensen zullen snel een antwoord kunnen geven, voor anderen is het gecompliceerder. Inmiddels is het breed geaccepteerd dat nuance in die antwoorden mogelijk is. Dus niet alleen maar man/vrouw, mannelijk/vrouwelijk, hetero/homo. Antwoorden variëren al naar gelang gevoelens of sociale omstandigheden.
Dit leidt tot zoveel variatie dat we spreken van seksuele diversiteit, genderdiversiteit en seksediversiteit.
Lees meer over seksediversiteitToolkit Roze50+
Get two months of free service when paying annually.
Als je mensen gelijk wilt behandelen, moet je dat op verschillende manieren doen
Veel organisaties stellen: ‘Wij maken geen onderscheid’ of ’Bij ons is iedereen welkom’. Door geen onderscheid te maken worden echter de specifieke behoeften of problemen van individuele cliënten/bewoners – in dit geval LHBTIQA+ personen – niet of onvoldoende gezien, herkend en erkend. Terwijl zo ongeveer 18% van de bevolking lhbtiqa+ is…
Hoewel diverse onderzoeken aantonen dat Nederlanders steeds positiever staan tegenover LHBTIQA+ personen, blijkt dat LHBTIQA+ ers toch regelmatig te maken krijgen met negatieve reacties, discriminatie of uitsluiting, ook in de zorg- en welzijns- sector. Dit heeft invloed op welzijn en de gezondheid; LHBTIQA+ personen kennen vaak meer (met name psychische) gezondheidsproblemen zoals depressie of verslaving. Daarnaast hebben zij vaak te maken met andere en kleinere sociale netwerken dan hetero’s: zij kunnen niet altijd terugvallen op kinderen, familie of buren.
Voor meer informatie:
Niet omdat ik anders wil zijn, maar omdat ik mezelf wil zijn.
Heteronormativiteit speelt een rol in de aandacht voor seksuele diversiteit, genderdiversiteit en seksediversiteit: veel bestuurders, managers, zorg- en welzijnsmedewerkers en vrijwilligers zijn zich onvoldoende bewust van de aanwezigheid van LHBTI personen in hun organisatie.
Voor een deel speelt de ‘onzichtbaarheid’ van LHBTI personen daarin een rol: door de negatieve ervaringen durven veel mensen niet uit te komen voor hun seksuele diversiteit, genderdiversiteit en seksediversiteit. Voor veel oudere (en ook veel bi-culturele) LHBTI personen komt daarbij dat zij zijn opgegroeid in een maatschappij waarin homoseksualiteit een taboe, zonde, ziekte of misdrijf was.
Acceptatie doet ertoe: voor een veilige en inclusieve samenleving
Het ‘uitkomen voor wie je bent’ en spanning rondom acceptatie, het behoren tot een minderheid of te maken krijgen met pesten of discriminerend gedrag heeft zowel psychische als sociale gevolgen, vaak ook op langere termijn. Daarom is en blijft specifieke aandacht voor LHBTIQA+ personen noodzakelijk. Zodat ook zij – net als iedereen – zich écht welkom en veilig voelen om zichzelf te kunnen zijn.
ROZE LOPER SCAN©
De Roze Loper, het keurmerk voor LHBTIQA+-vriendelijkheid in zorg en welzijn, heeft als doel de sociale acceptatie van LHBTIQA+ personen in zorg- en welzijnsinstellingen te bevorderen leidend tot acceptatie van seksuele diversiteit, genderdiversiteit en seksediversiteit in zorg en welzijn.
Voor meer informatie:
Cliënten/bewoners van een Roze Loper organisatie voelen zich meer gezien en veilig in hun seksuele- en genderidentiteit. Daarnaast wordt de organisatie meer inclusief in het algemeen. De Roze Loper wordt toegepast in woonzorg- en thuiszorginstellingen, organisaties voor mensen met een beperking, welzijnsorganisaties, GGZ en ziekenhuizen.
De geboden instrumenten zijn gecategoriseerd volgens de thema’s van de Roze Loper Scan:
Bewustwording
Openheid &
Respect
Empowerment &
continue passende
Aandacht
Bewustwording
Openheid &
Respect
Verhalen delen over ‘anders zijn’, vroeger en nu
Uit het onderzoek ‘Aandacht voor roze ouderen’ bij Roze Loper-instelling BrabantZorg in 2019-2020 door de Radboud Universiteit Nijmegen blijkt dat de aandacht voor roze ouderen een positieve wending kan geven aan het leven van individuele roze ouderen. Zo voelen sommige ouderen na de verhuizing naar een woonzorglocatie van BrabantZorg de ruimte om alsnog uit de kast te komen. De Roze Loper-activiteiten worden veel en graag bezocht, ook door LHBTI-wijkbewoners.
Bij veel activiteiten bij BrabantZorg wordt aandacht besteed aan roze ouderen door verbanden te leggen met ‘anders-zijn’, vroeger en nu. Uit het onderzoek blijkt dat bewoners door deze aanpak zelf verhalen delen, die vervolgens weer als aanknopingspunt worden gebruikt om het gesprek over sekse-, gender- en seksuele diversiteit aan te gaan. Belangrijk hierbij is dat zorgprofessionals naast ervaringskennis ook achtergrondinformatie krijgen en informatie over bejegening.
Voor meer informatie:
Hoe kunt u deze toolkit gebruiken
Deze toolkit bevat informatie en suggesties om seksuele diversiteit, genderdiversiteit en seksediversiteit in zorg- en welzijnsorganisaties te agenderen en aandacht voor LHBTI personen te implementeren, versterken en te borgen in de organisatie. De nadruk ligt hierbij vooral op LHBTI ouderen.
Om aandacht te besteden aan seksuele diversiteit, genderdiversiteit en seksediversiteit is een samenhangende en organisatiebrede aanpak het meest effectief (het organiseren van enkele ‘losse’ activiteiten blijkt minder effectief).
De aanpak slaagt alleen als het door de hele organisatie wordt gedragen en niet op de schouders van één persoon rust. Samenhang in activiteiten, continuïteit, samenwerking en langetermijnvisie zijn van belang, net als inbedding in het beleid en de dagelijkse praktijk.
Deze toolkit biedt suggesties voor een samenhangende, gevarieerde aanpak zodat de aandacht voor seksediversiteit, genderdiversiteit en seksuele diversiteit zowel in de praktijk als beleidsmatig versterkt en geborgd kan worden. Met enige creativiteit zijn de genoemde suggesties ook voor jongere LHBTI personen en in andere settingen (zoals in organisaties voor mensen met een beperking en de GGZ) geschikt.
Toolbox specifiek voor de gehandicaptenzorg
Deze instrumentenbox is ontwikkeld om begeleiders te ondersteunen in het werken met LVB-cliënten met LHBTIQ+ gevoelens. Ze biedt praktische handvatten om bewustwording te vergroten, handelingsverlegenheid te verminderen en professionele begeleiding te versterken. Door kennis, reflectie en concrete instrumenten helpt deze box bij het creëren van een veilige en begripvolle omgeving voor cliënten om zichzelf te kunnen zijn.
Voor meer informatie:
Wat vind u
in deze Toolkit
Informatie
bevat een overzicht van (verwijzingen naar) relevante (achtergrond) informatie, literatuur, goede praktijkvoorbeelden en sites over (vooral) LHBTI ouderen. Deze informatie kan gebruikt worden voor de onderbouwing van een LHBTI-inclusief beleid, voor deskundigheidsbevordering of om bepaalde activiteiten inhoudelijk voor te bereiden.
Activiteiten
dit deel biedt mogelijkheden die ingezet kunnen worden voor of met groepen bewoners/cliënten en hun naasten, medewerkers of vrijwilligers. Dat kan variëren van allerlei vormen van amusement tot deskundigheidsbevordering. Sommige activiteiten kunnen voor meerdere doelen ingezet worden. De meeste activiteiten vragen voorbereidingstijd en er zijn kosten aan verbonden.
Thema’s
De geboden instrumenten zijn gecategoriseerd volgens de thema’s van de Roze Loper Scan.
Bewustwording
Openheid &
Respect
Empowerment &
continue passende
Aandacht
Bewustwording
Openheid &
Respect
Informatie
Dit onderdeel bevat een overzicht van (verwijzingen naar) relevante (achtergrond) informatie, literatuur, goede praktijkvoorbeelden en sites over (vooral) LHBTIQA+ ouderen. Deze informatie kan gebruikt worden voor de onderbouwing van een LHBTIQA+ -inclusief beleid, voor deskundigheidsbevordering of om bepaalde activiteiten inhoudelijk voor te bereiden.
Feiten die het beeld van LHBTIQA+ ouderen verdiepen
Feiten en cijfers over LHBTIQA+ ouderen geven inzicht in hun leefsituatie, ervaringen en behoeften. Ze helpen om aannames te doorbreken en vormen een belangrijke basis voor beleid, onderzoek en maatschappelijke discussie.
Beter aansluiten bij de leefwereld van lhbtiqa+ ouderen
De kennisbank van Roze50+ biedt een zorgvuldig samengestelde collectie artikelen, onderzoeken en praktische tools voor professionals in zorg en welzijn. Hier vind je actuele inzichten en handvatten om inclusieve zorg te versterken en beter aan te sluiten bij de leefwereld van lhbtiqa+ ouderen.
Boeken voor inzicht en inspiratie
In dit overzicht vind je boeken die verdieping bieden in de leefwereld van lhbtiqa+ mensen en ouderen. Van persoonlijke verhalen en romans tot informatieve publicaties: deze selectie biedt nieuwe perspectieven, herkenning en inspiratie voor professionals in zorg en welzijn.
Youtube
Roze 50+ heeft een eigen YouTube kanaal waar regelmatig nieuwe films of documentaires op geplaatst worden. www.youtube.com
Documentaires als venster op het leven van LHBTIQA+ ouderen
Documentaires over LHBTIQA+ ouderen dragen bij aan het vergroten van de kennis over en de zichtbaarheid van deze groep. Zij kunnen zorgen voor meer bewustwording, begrip en respect.
Youtube
Roze 50+ heeft een eigen YouTube kanaal waar regelmatig nieuwe films of documentaires op geplaatst worden. www.youtube.com
Deze websites bieden meer informatie over seksuele diversiteit, genderdiversiteit en seksediversiteit in zorg en welzijn, met name over LHBTI ouderen.
Roze Zorg
Website van Stichting Roze 50+ over de Roze Loper, een keurmerk voor LHBTIQA+‑acceptatie en inclusiviteit in zorg‑ en welzijnsorganisaties. De site geeft uitleg over het Roze Loper‑traject en de Roze Loper Scan®, waarmee organisaties hun LHBTIQA+‑vriendelijkheid in kaart brengen.
Zorg voor Beter
Onderdeel van Zorg voor Beter met informatie over diversiteit en inclusie in de zorg. De pagina richt zich op het bewust omgaan met verschillen tussen cliënten en professionals, waaronder seksuele diversiteit, en het bevorderen van persoonsgerichte en inclusieve zorg.
Movisie
Themadossier van Movisie over LHBTIQA+‑vraagstukken. De website bundelt kennis, achtergrondinformatie en praktijkvoorbeelden voor professionals in het sociaal domein en de zorg die werken aan sociale acceptatie en inclusie van LHBTIQA+‑personen.
COC NL
Thematische pagina van COC Nederland over roze 50‑plussers. De focus ligt op belangenbehartiging, zichtbaarheid en sociale veiligheid van LHBTIQA+‑ouderen, onder andere in wonen, zorg en welzijn.
Transvisie
Website van Transvisie, de landelijke belangenorganisatie voor transgender en genderdiverse personen. De site biedt informatie, hulp en advies en richt zich expliciet op de zorg aan transgender mensen (volwassenen, jongeren en kinderen), evenals op belangenbehartiging richting overheid en zorginstellingen.
transgendernetwerk
Website van Transgender Netwerk Nederland, de landelijke belangenorganisatie voor transgender en non‑binaire mensen. De organisatie werkt aan gelijkheid, veiligheid en inclusie, onder andere door beleidsbeïnvloeding, voorlichting en ondersteuning op het gebied van zorg en welzijn.
Informatie voor bewoners en medewerkers
Tab 2 content.
Activiteiten
In dit deel vindt u activiteiten voor of met groepen
cliënten/bewoners en hun naasten, medewerkers en vrijwilligers.
Deskundigheidsbevordering voor medewerkers en vrijwilligers draagt bij aan het versterken van de aandacht voor seksuele diversiteit, genderdiversiteit en seksediversiteit.
Medewerkers en vrijwilligers volgen een training of workshop om hun kennis, professionele houding en vaardigheden ten opzichte van LHBTI personen te verbeteren. Aspecten als coming out, de leefstijl en de levensloop van LHBTI senioren en de specifieke problematiek, situatie en diversiteit van deze groep komen aan de orde.
Trainingen en Workshops
De trainingen of workshops zijn interactief en dynamisch van opzet, waarbij deelnemers werken met casuïstiek, en ervaringen en meningen met elkaar uitwisselen. Deze trainingen of workshops zijn vooral gericht op bewustwording van eigen waarden en normen ten aanzien van seksuele diversiteit, genderdiversiteit en seksediversiteit, het vergroten van de kennis over (oudere) LHBTI personen en het oefenen van vaardigheden, met als doel de professionaliteit van medewerkers en vrijwilligers te versterken.
Online Traingen
Naast trainingen of workshops kunnen medewerkers en vrijwilligers ook een of meer online trainingen volgen. Ze kunnen dan in eigen tempo en op een zelfgekozen tijd en plaats hun kennis, professionele houding en vaardigheden ten opzichte van LHBTI personen verkennen en verbeteren.
Activiteiten met een Roze Randje
Zorg- en welzijnsorganisaties organiseren veel activiteiten voor bewoners in hun woon-/zorgcentrum of hun wijk. Veel van deze activiteiten kunnen van een ‘roze randje’ voorzien worden. Zo kan een ‘Roze of Regenboogdiner’ georganiseerd worden, bijvoorbeeld op Valentijnsdag, met een roze of juist veelkleurig menu. En waarom niet ook een uitstapje naar een van de Prides in ons land? Of een regenboogvlag als bingoprijs?
Door activiteiten met een roze randje te organiseren kunnen organisaties laten zien dat ze staan voor diversiteit en inclusie. Ze geven aandacht aan LHBTI personen zodat zij zich ook kunnen herkennen en welkom voelen. Een activiteit met een roze randje kan de aanleiding zijn tot een gesprek over seksuele diversiteit, genderdiversiteit en seksediversiteit en over LHBTI ouderen. Activiteiten zijn voor cliënten/bewoners en hun naasten, zorgmedewerkers en vrijwilligers.
Regenboogkookworkshop door SWOA Arnhem
De Regenboogkookworkshop wordt vier keer per jaar georganiseerd. Hou hiervoor de agenda en Facebookpagina in de gaten!
Een film vertonen met een LHBTIQA thema is een goede manier om seksuele diversiteit, genderdiversiteit en seksediversiteit zichtbaarder en bespreekbaar te maken. Dergelijke films bieden ook (h)erkenning voor LHBTIQA personen.
Films met een LHBTIQA thema dragen bij aan begrip en kunnen leiden tot minder uitsluiting en discriminatie. Uit onderzoek blijkt dat films waarin de kijker de wereld ziet vanuit het perspectief van iemand die veel te maken heeft met discriminatie bijdragen aan minder discriminatie en uitsluiting.
Zeker wanneer de onrechtvaardigheid wordt onderstreept, kan dit leiden tot minder vooroordelen ten aanzien van mensen uit de betreffende groep. Wanneer je voelt of ziet wat de gevolgen van discriminatie zijn voor iemand anders, word je inlevingsvermogen vergroot en nemen vooroordelen af. (bron: www.kis.nl)
Films
Enkele voorbeelden van films met een LHBTIQA thema
Youtube
Roze 50+ heeft een eigen YouTube kanaal waar regelmatig nieuwe films of documentaires op geplaatst worden. www.youtube.com
Een fototentoonstelling kan op laagdrempelige en beeldende wijze aandacht besteden aan LHBTIQA ouderen. De foto’s en teksten van LHBTIQA ouderen brengen bezoekers in contact met deze groep.
Een fototentoonstelling is zeer geschikt in combinatie met een andere activiteit uit deze toolkit, een landelijke dag (als IDAHOT, Coming Out Dag of Roze Zaterdag) of als kick off van een Roze Lopertraject. Omlijst met een openingsborrel en introductie door een gastspreker wordt op beeldende wijze het onderwerp ter sprake gebracht. Het is gebleken dat ook de lokale media van deze activiteit gecharmeerd zijn.
Voor cliënten/bewoners en hun naasten, zorgmedewerkers, vrijwilligers en management, bestuur en beleidsmedewerkers.
Een muzikaal optreden kan de bewustwording en zichtbaarheid van LHBTI vergroten. Een ‘roze’ optreden kan aanleiding zijn voor een gesprek over seksediversiteit, genderdiversiteit en seksuele diversiteit.
Er zijn veel artiesten die een ‘roze’ repertoire brengen: liedjes waarin LHBTI-zijn een rol speelt. Soms gaat de tekst over de liefde tussen twee mannen of twee vrouwen, soms wordt een tekst aangepast (‘hij’ wordt ‘zij’ of omgekeerd) of zijn het teksten van bekende LHBTI zangers of zangeressen, zoals Robert Long, Wim Sonneveld of Claudia de Breij. Sommige artiesten treden op als drag-queen of in travestie.
Lhbtiqa+ koren en muzikale gemeenschappen
Dit overzicht laat zien hoe muziek bijdraagt aan verbinding binnen de lhbtiqa+ gemeenschap. De koren vormen ontmoetingsplekken waar inclusie, zichtbaarheid en samen zingen centraal staan.
Tab 2 content.
Informatie
bevat een overzicht van (verwijzingen naar) relevante (achtergrond) informatie, literatuur, goede praktijkvoorbeelden en sites over (vooral) LHBTI ouderen. Deze informatie kan gebruikt worden voor de onderbouwing van een LHBTI-inclusief beleid, voor deskundigheidsbevordering of om bepaalde activiteiten inhoudelijk voor te bereiden.
Activiteiten
dit deel biedt mogelijkheden die ingezet kunnen worden voor of met groepen bewoners/cliënten en hun naasten, medewerkers of vrijwilligers. Dat kan variëren van allerlei vormen van amusement tot deskundigheidsbevordering. Sommige activiteiten kunnen voor meerdere doelen ingezet worden. De meeste activiteiten vragen voorbereidingstijd en er zijn kosten aan verbonden.
Thema’s
De geboden instrumenten zijn gecategoriseerd volgens de thema’s van de Roze Loper Scan.
Bewustwording
Openheid &
Respect
Empowerment &
continue passende
Aandacht
Bewustwording
Openheid &
Respect
Voor meer informatie:
Word ambassadeur van Roze50+
Maak kennis met het ambassadeursnetwerk van Stichting Roze50+.
Sluit je aan bij een team in jouw regio. landelijk zijn er zo’n 80 betrokken vrijwilligers die zich inzetten voor de positie van lhbtiqa+ ouderen. Ontdek inspirerende projecten, ontmoet gemotiveerde collega‑vrijwilligers en volg trainingen die passen bij jouw kwaliteiten en interesses.
Wil je meer weten of je interesse kenbaar maken?
Meer info en aanmeldenJe kunt ook mailen: